12 juli 2018

Het Klimaatakkoord: de eerste hoofdlijnen

Waar gaat het Klimaatakkoord over?

Het Klimaatakkoord heeft één groot doel: om klimaatverandering tegen te gaan willen we in Nederland in 2030 bijna de helft (49%) minder broeikasgassen uitstoten dan we in 1990 deden. Dat is 48,7 megaton minder broeikasgassen. In verschillende sectortafels, overkoepelend geleid door Ed Nijpels, wordt gesproken over de maatregelen die genomen moeten worden om de Klimaatdoelen Parijs te halen. Het gaat om de sectortafels Elektriciteit, Mobiliteit, Industrie, Gebouwde Omgeving en Landbouw.

Aan deze tafels zit een groot aantal partners: de overheid, het bedrijfsleven, het middenveld, vakbonden, NGO’s, kortom: een breed scala aan stakeholders. Ook ‘gewone burgers’ krijgen nog de mogelijkheid om mee te praten over de te nemen maatregelen. De verschillende tafels worden voorgezeten door oud-politici of oud-kopstukken uit het bedrijfsleven.

De afspraken op hoofdlijnen zijn gisteren gepresenteerd, deze zomer worden de maatregelen doorgerekend, in september worden de afspraken uitgewerkt en op 1 januari 2019 treedt het Klimaatakkoord in werking.
Het Klimaatakkoord: de eerste hoofdlijnen
Belangrijkste hoofdlijnen per sectortafel:
 
Industrie (voorzitter Manon Jansen):
  • Inzet op opvang en opslag van CO2. Dit moet vooral gezien worden als tussenstap in de transitie en als opmaat naar het uiteindelijk afvangen en hergebruiken van koolstof. In 2030 moet 7 megaton van de vereiste 20 megaton CO2-besparing door afvang en opslag van CO2 worden gerealiseerd.
  • Er wordt ingeschat dat de investeringen om CO₂ te reduceren voor de Nederlandse industrie rond de €15 miljard tot €20 miljard euro bedragen tot 2030.
  • Het behouden van de internationale concurrentiepositie is uitgangspunt
  • De instrumenten die ingezet moeten worden leiden nog tot discussie. Inzet is om te komen tot een instrumentenmix waarmee financiële prikkels worden gegeven tot transitie.
 
Elektriciteit (voorzitter Kees Vendrik):
  • In 2030 moet 75% van de Nederlandse elektriciteit duurzaam zijn. De hoeveelheid zon- en windenergie moet daarbij verzevenvoudigen ten opzichte van nu.
  • Tussen 2023 en 2030  worden 700 nieuwe windmolens op zee gerealiseerd en 500 nieuwe windmolens op land ten opzichte van het Energieakkoord. Dit gebeurt deels door oude molens te vervangen.
  • Realisatie van 75 miljoen nieuwe zonnepanelen
  • Elektriciteit wordt nadrukkelijker ingezet als duurzame energiebron, het gebruik ervan moet daarbij toenemen met 32% in 2030
  • Maximale inzet op CO2-beprijzing in Europees en regionaal verband.
 
Landbouw (voorzitter Pieter van Geel):
  • Van alle tafels heeft de landbouwtafel nog de meeste open eindjes, er is overeenstemming over het feit dat men toe wil werken naar een stapsgewijze transitie waarbij veel aandacht is voor innovatie.
  • Methaanemissie moet in 2030 met tenminste 1 megaton CO₂  zijn gereduceerd binnen de veehouderij. Emissiereductie van 1,5 megaton CO2 wordt daarnaast gerealiseerd door het ‘slimmer’ gebruiken van land.
  • In de glastuinbouw worden tot 2030 ten minste 35 succesvolle nieuwe geothermieprojecten gestart.
  • In 2030 is de voedselverspilling gehalveerd bij de consument.
  • In 2030 is een verschuiving gerealiseerd in de verhouding dierlijk - plantaardig eiwit in het dieet.
 
Mobiliteit (voorzitter Annemieke Nijhof):
  • Het gebruik van elektrisch vervoer wordt gestimuleerd. Uitgangspunt daarbij is dat vervoer emissieloos moet worden.
  • Het gebruik van ICT moet vervoer daarnaast ‘slim’ maken (smart mobility). Slimme bevoorrading leidt tot minder vervoersbewegingen
  • De verwachting is dat de elektrische personenauto rond 2025 concurrerend zal zijn met de traditionele benzine- of dieselauto. Tot 2025 wordt daarom de onrendabele top fiscaal gecompenseerd.
  • Om de transitie naar het gebruik van elektrische (personen)auto’s mogelijk te maken, moet het aantal publieke oplaadpunten toenemen naar circa 1,8 miljoen in 2030. Privaat zijn er dan 1 miljoen oplaadpunten nodig: nu zijn dat er 80.000. Voor de financiering is verlaging van de energiebelasting voor laadinfrastructuur nodig.
  • Fiscale stimulering of subsidies kunnen de aanvankelijke onrendabele top of het ‘ongemak’ van de transitie overbruggen. Deze stimulering kan geleidelijk weer worden afgebouwd als door marktvolume de kosten zijn gedaald en het service/kwaliteitsniveau is verhoogd.
  • Aangezien de effecten van veel maatregelen in hun onderlinge samenhang nog onvoldoende bekend zijn, heeft binnen te sectortafel Mobiliteit geen prioritering plaatsgevonden.
 
Gebouwde omgeving (voorzitter Diederik Samsom):
  • Ongeveer 50.000 bestaande woningen per jaar verduurzamen in 2021. Ruim voor 2030 moet de verduurzaming van woningen al in de frequentie van 200.000 per jaar zitten. Als die ambitie wordt gehaald, kan in 2030 3,4 Megaton minder CO2 worden uitgestoten dan in het referentiescenario.
  • De bouw dient in 2050 volledig circulair en gedigitaliseerd te zijn.
  • Woningcorporaties mogen verduurzamen, mits de maandlasten van de huur- en energierekening samen niet stijgen. Zo krijgen huurders een betere woning tegen gelijke maandlasten.
  • Introductie van een zogeheten ‘100-wijken programma’. Dit is een proeftuin waar ervaring kan worden opgedaan met het wegvallen van de aansluitplicht op aardgas voor nieuwbouw.
  • Gemeenten moeten uiterlijk in 2021 een transitievisie warmte vaststellen waarin ambities met tijdsindicatie voor het verduurzamen van wijken is vastgelegd.
  • Hogere gasbelasting, lagere elektriciteitsbelasting.
  • Transitie naar een systeem waarin private leningen worden omgezet naar gebouw gebonden financiering.
  • Woningtaxaties moeten standaard voorzien worden van een bepaling van energiebesparende maatregelen
  • De Rijksoverheid (EZK in overleg met ACM) zal voorstellen doen over de wijze waarop de kosten die netbeheerders moeten maken kunnen worden vergoed via tarieven.

Wie gaat dat betalen?
Minister Wiebes heeft bij de presentatie van het akkoord benadrukt dat het niet teveel pijn moet doen voor de ‘gewone burger’. Betaalbaarheid en haalbaarheid zijn naar zijn mening altijd belangrijke doelstellingen geweest. Wiebes voegde eraan toe dat de rekening per jaar neerkomt op slechts een half procent van de totale omvang van de Nederlandse economie.  Samsom zei ook dat niet iedereen morgen een dure warmtepomp hoeft aan te schaffen. Per wijk wordt een plan gemaakt en mensen doen er goed aan dat af te wachten. „Dus trek nog niet met een koevoet uw cv-ketel van de muur en ren nog niet naar de Gamma om die laatste rollen glaswol te hamsteren.”
Maar….. Het afsprakenpakket dat er nu ligt ontbeert een financiële onderbouwing. Bij wie de kosten belanden en hoe, is nog onduidelijk. Dat zet de haalbaarheid en geloofwaardigheid van het Klimaatakkoord zwaar onder druk. De industrie heeft in het voorlopige document vast laten leggen dat bedrijven 'onrendabele, risicovolle investeringen' moeten doen om te kunnen vergroenen. Die kosten zouden oplopen tot 1 miljard euro per jaar in 2030. De industrie vraagt de overheid om geld als compensatie.
 
Reacties uit het veld:
  • Greenpeace, Milieudefensie, de Natuur- en Milieufederaties en Natuur & Milieu zijn wel te spreken over de voortgang van de plannen voor verduurzaming van de elektriciteitsvoorziening en de ‘gebouwde omgeving’. Maar op andere terreinen vinden ze de plannen nog ,,teleurstellend vaag’’. Daar zijn nog geen knopen doorgehakt en is onenigheid over bijvoorbeeld de toepassing van CO2-opslag. Milieuorganisaties zetten grote vraagtekens bij nut en noodzaak daarvan. Milieudefensie beschuldigt de industrie er zelfs van de voortgang van het akkoord te gijzelen. ,,Ze willen alleen betalen als dat winstgevend is. De industrie wil dat er een pot komt van een miljard euro voor onrendabele maatregelen, maar weigert daar zelf aan bij te dragen’’, zegt een woordvoerder van de organisatie. ,,Terwijl de industrie als grootste vervuiler bepalend is voor het slagen van het akkoord.’ Verder waarschuwen de milieuorganisaties voor een ,,te forse inzet’’ op biobrandstoffen. ,,Echt duurzame biobrandstof is en blijft onvoldoende beschikbaar om grote CO2-besparing mee te realiseren.’’ Ook op landbouwgebied zien de organisaties nog geen duurzaam systeem ontstaan met de voorstellen die er nu liggen.
  • Natuurmonumenten, de Vogelbescherming en het Wereld Natuur Fonds zeggen dat het opwekken van duurzame energie in eerste instantie moet gebeuren in bebouwd gebied. In de verdere uitwerking van het Klimaatakkoord moet aandacht zijn voor oplossingen die niet ten koste gaan van natuur en landschap. ,,Zonneparken en windmolens moeten niet in natuurgebieden of op plekken met geconcentreerde vogeltrek geplaatst worden. Pas in laatste instantie moeten zonneparken op boerenland mogelijk zijn, en dan niet in boerenland waar nog hoge natuurwaarden aanwezig zijn", reageert directeur Natuurmonumenten Teo Wams. De natuurorganisaties zijn kritisch over de bijdrage van de landbouw aan het tegengaan van klimaatverandering. Volgens Natuurmonumenten is het onvermijdelijk dat de landbouw verandert. ,,Dat vraagt radicale keuzes. Geen land ter wereld heeft zo' n groot mestoverschot als Nederland. We moeten bereid zijn om na de denken over het inkrimpen van onze enorme veestapel"
  • Nederlandse Vereniging van Duurzame Energie (NVDE) houdt een slag om de arm en spreekt van een "belangrijke tussenstap" op weg naar een duurzame energievoorziening. "Het is nog te vroeg voor champagne, maar zeker nog geen tijd voor azijn", zegt NVDE-directeur Olof van der Graag.
  • De Branchevereniging voor logistiek- en handelsbedrijven Evofenedex ziet genoeg aanknopingspunten om transport sneller duurzaam te maken. Naar mening van directeur Machiel van der Kuijl bevestigen de gepresenteerde plannen dat leden op de goede weg zitten. Zij willen de CO2-uitstoot verminderen door logistiek slimmer aan te pakken en te investeren in schonere voertuigen.
  • UNETO-VNI noemt dat met dit Klimaatakkoord de verbouwing van Nederland kan beginnen. Nog voor 2021 gaan we 100.000 corporatiewoningen aardgasloos maken met behulp van warmtenetten en collectieve of hybride warmtepompen. Vanaf 2021 moeten jaarlijks 50.000 huizen aangepakt worden. Al ruim voor 2030 verduurzamen we ieder jaar 200.000 woningen. Daarmee reduceren we onze CO2-uitstoot enorm."
  • Shell kan zich ook wel vinden in dit eerste akkoord op hoofdlijnen. ,,Het was geen gemakkelijke opgave, maar zoals het er nu uitziet gaan we het gezamenlijke doel - 49 procent minder CO2 in 2030 ten opzichte van 1990 - halen. Dat is een mooi tussentijds resultaat'', reageert het bedrijf.
  • Bovag noemt dat klimaatafspraken over verkeer en vervoer alleen kans van slagen hebben als niet alle maatregelen worden gefinancierd met autobelastingen. Automobilisten draaien immers al op voor een groot deel van de kosten. ,,Als je de opkomst van elektrische auto’s wil versnellen door subsidie, dan moet dat niet over de rug van andere automobilisten gebeuren. Mobiliteit is nu eenmaal al een van de zwaarst belaste sectoren in Nederland'', zegt voorzitter Bertho Eckhardt. De regering moet zich volgens Bovag nu vooral bezighouden met het opstellen strengere normen voor autofabrikanten in Europees verband
  • Triodos Bank vindt dat het kabinet ook financiële instellingen moet verplichten actie te ondernemen tegen klimaatverandering. Volgens Triodos zouden ook banken, vermogensbeheerders en verzekeraars maatregelen moeten nemen om de CO2-uitstoot voor 2030 met 49 procent te verminderen. ,,Dit betekent niet alleen meer groene financiering, maar ook versnelde afbouw van fossiele assets'', aldus topman Peter Blom.
  • NVB zegt dat de bankensector de ambities van het kabinet wat betreft de CO2-uitstoot ondersteunt en ook graag wil bijdragen aan een stevig Klimaatakkoord. De organisatie heeft samen met andere financiële brancheverenigingen een adviserende rol in het hele proces. De banken dragen bij aan een bundeling van expertise in de Taakgroep Financiering van het Klimaatakkoord. Om alle doelstellingen te kunnen waarmaken zijn forse investeringen nodig. Het is volgens de NVB daarom van groot belang dat de plannen binnen het Klimaatakkoord aan de criteria van private financiers voldoen, zodat privaat kapitaal maximaal kan worden benut.
  • Vereniging Eigen Huis: ,,Belangrijk is dat de energietransitie niet eenzijdig wordt neergelegd bij woningbezitters en dat de woonlasten gelijk blijven. Bovendien moeten mensen zelf de regie kunnen voeren over hun keuzes. Het moet gaan om stimuleren in plaats van verplichten. ,,We zijn een uitgesproken voorstander van het helpen en stimuleren van huiseigenaren bij de verduurzaming van hun woning".
  • RAI Vereniging: De voorstellen voor een klimaatakkoord vormen een degelijke basis om de uitstoot van CO2 in Nederland terug te dringen. RAI-voorzitter Steven van Eijck onderschrijft de keuze om komende jaren vol in te zetten op elektrificatie van de samenleving, waarbij de afhankelijkheid van gas en andere fossiele brandstoffen wordt teruggebracht. ,,Het succes valt of staat echter bij het feit of het onderliggend energienetwerk en omvang van laadcapaciteit voldoende meegroeit", vindt hij. ,,Als we op dezelfde voet doorgaan, zijn er straks te weinig laadpunten om alle elektrische auto’s te laden en raakt bovendien ons stroomnetwerk in rap tempo overbelast."
  • CNV: Maurice Limmen (voorzitter) noemt: ,,De Nederlandse regering heeft zichzelf een aantal zeer ambitieuze doelen gesteld in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Milieumaatregelen kunnen alleen maar slagen, als de rekening ervan niet bij de gewone man komt te liggen. De overgang naar schone energie moet niet iets worden voor de happy few. Lage en middeninkomens kunnen de lasten die de transitie met zich meebrengt niet opbrengen. Voor een gemiddeld rijtjeshuis kost het naar schatting al 18.000 euro om te verwarmen zonder gas. De koopkracht van mensen moet overeind blijven, dat is onze inzet."
  • Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland spreken van een "eerste etappe" naar Parijs die vandaag is afgelegd. Draagvlak voor de maatregelen is volgens voorzitter Hans de Boer cruciaal. "Want met alleen normen en 'top-down' beleid gaan mensen niet met enthousiasme aan de slag." Vice-voorzitter Fried Kaanen van MKB-Nederland spreekt van een "nuttige inventarisatie" van de plannen per sector. "Maar het Klimaatakkoord moet straks kunnen werken voor alle bedrijven, van heel groot tot klein, van industrieel tot dienstverlening."

Voor meer informatie :

Anthony Hellegers
Communications Director & Practice Lead Public Affairs

email: anthony.hellegers@hkstrategies.com
Sander van der Kaaij
Junior Research Consultants Public Affairs

email: sander.vanderkaaij@hkstrategies.com