15 juni 2017

Over boete en blokkades: de kabinetsformatie

Nooit eerder zagen we in Nederland nieuwe verkiezingen of een echte minderheidsregering als uitkomst van een kabinetsformatie, maar de komende maanden (of weken) zou die werkelijkheid wel eens anders kunnen worden.
Over boete en blokkades: de kabinetsformatie
Natuurlijk, informateur Tjeenk Willink zegt terecht dat hij nog door kan met zijn opdracht omdat hij feitelijk nog maar een meerderheidscoalitie echt heeft onderzocht, maar ondertussen zijn er al wel meerdere afgevallen. Boete en blokkades verhinderen de voortgang van een effectieve formatiepoging.
Het woord “boete” is dan van toepassing op de PvdA: zijn vinden dat het harde oordeel dat de kiezer over hen heeft geveld als gevolg moet hebben dat de PvdA niet in de regering plaatsneemt. Die vraag is echter niet aan de kiezer voorgelegd. In de Kamer vertegenwoordig je de kiezers die wel op je hebben gestemd en niet degenen die je hebben verlaten. Iedere zetel vertegenwoordigt in de Kamer evenveel Nederlanders. Die tellen dus allemaal even zwaar; er zijn geen zetels die van meer waarde zijn dan de ander.
Het beeld is hier bepalend: winnaars hebben meer recht om te regeren dan verliezers. En zelf voelen ze dat ook vaak zo. De enige uitzondering op die regel is de PVV, daarvan vindt vrijwel iedereen dat die niet moet regeren en dat is dan weer terug te voeren op de boetedoening van de VVD en het CDA voor de fout die ze hebben gemaakt in 2010. De grootste fout was toen echter de gedoogconstructie waarvoor gekozen werd waardoor de PVV veel te makkelijk van zijn verantwoordelijkheid kon weglopen en dat dus ook deed.
Dan zijn er de blokkades: de SP wil niet met de VVD en D66 niet met de CU. Van de SP kun je nog zeggen dat ze daar voor de verkiezingen helder over zijn geweest. De kiezers van de SP wisten dus dat een stem op de SP geen kabinet van hen met de VVD zou opleveren. Niet dat die positionering winst heeft opgeleverd, maar toch. Anders is dat voor D66. Die hebben alleen duidelijk gemaakt niet met de PVV te willen regeren, maar hebben verder niemand uitgesloten. Na de verkiezingen blijkt dat opeens anders en wordt een wens van de meerderheid – volgens het door D66 bepleite proces zonder Koning – botweg niet uitgevoerd door in een een -op -een -gesprek de CU voor de bus te gooien.
In dat verband is het bijzonder om de boosheid van Pechtold in de richting van Klaver te zien over een principe dat GroenLinks niet opzij kon zetten om tot praktische politieke oplossingen te komen. Het verweer van Klaver dat dit wat hem betreft om een zaak van leven of dood gaat wordt door D66 volstrekt niet geaccepteerd. Bij die andere principiƫle kwestie waar het echt om leven of dood gaat, namelijk Voltooid Leven, is de toon opeens volstrekt anders. Afhankelijk van de eigen mening wordt er dus met verschillende maten gemeten.
Ik zou wensen dat Pechtold zijn vermanende woorden richting Klaver doortrekt in zijn eigen positie ten aanzien van de ChristenUnie. VVD en CDA hebben D66 tot twee keer toe alle ruimte gegeven om de voorkeurscoalitie met GroenLinks te onderzoeken, dan is het ook wel zo democratisch om die andere mogelijkheid met de CU op zijn minst te willen onderzoeken en gevieren het gesprek aan te gaan. Gebaseerd op mijn eigen ervaring van de formatie uit 2006 kan dat best heel erg meevallen.
Deze horde zal toch moeten worden genomen voordat Asscher over zijn eigen argument van boete heen zal kunnen stappen en aan tafel schuift. Programmatisch is dit natuurlijk de beste optie, qua stabiele meerderheid ook, maar onderhandelingen met de PvdA – die dan heel veel uit de kast wil halen – kunnen nog wel eens lastiger zijn dan met de CU.
Tjeenk Willink sprak ware woorden toen hij zei dat het klimaat, de internationale ontwikkelingen en de sociale verhoudingen de belangrijkste uitdagingen voor ons land zijn. Belangrijker dan een discussie over een mogelijke discussie in de EU over een mogelijk verdrag met Libiƫ of Egypte. Dat geldt dan dus ook een initiatiefvoorstel van een fractie dat weliswaar wezenlijk is, maar niet een van de grootste problemen waar Nederlanders zich zorgen over maken!

Voor meer informatie :

Jack de Vries
Board Director, practice lead PA

email: jack.devries@hkstrategies.com